Süni intellekt platformaları, bulud proqramları, video və musiqi abunəlikləri, onlayn reklam xidmətləri artıq gündəlik həyatın və biznes fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Azərbaycandan bu xidmətlərə edilən ödənişlərin artması rəqəmsal xidmətlər üzrə ƏDV-nin hesablanması və ödənilməsi mexanizminin yenilənməsini zəruri edib.
2026-cı il sentyabrın 1-dən Azərbaycandakı istehlakçılara rəqəmsal xidmət göstərən müəyyən xarici şirkətlər üçün elektron vergi qeydiyyatı məcburi olacaq. Bəs yeni qayda necə işləyəcək, xidmətlərin qiyməti artacaqmı və şirkətlər nəyə diqqət etməlidir?
Yeni qaydanın mahiyyəti nədir?
Sadə dillə desək, söhbət yeni verginin yaradılmasından deyil. Dəyişən əsas məsələ xarici rəqəmsal xidmət üzrə 18 faiz ƏDV-nin kim tərəfindən hesablanması və dövlət büdcəsinə ödənilməsidir.
Yeni mexanizmə əsasən, Azərbaycanda vergi uçotunda olmayan şəxslərə rəqəmsal xidmət satan qeyri-rezident şirkətlər ƏDV öhdəliklərini özləri yerinə yetirəcəklər. Bunun üçün:
- xidmət təchizatçısı xarici şirkət olmalıdır;
- xidmət internet üzərindən avtomatlaşdırılmış şəkildə təqdim edilməlidir;
- alıcı Azərbaycanda yerləşməli və vergi uçotunda olmayan son istehlakçı olmalıdır;
- təchizatçının Azərbaycandakı illik B2C dövriyyəsi 10 min ABŞ dollarının manat ekvivalentini keçməlidir.
Hədd keçildikdən sonra xarici şirkət 30 gün ərzində elektron qaydada vergi uçotuna alınmalıdır. Dövriyyəsi bu həddən aşağı olan təchizatçı könüllü qeydiyyatdan keçə bilər.
Qayda nə vaxt qüvvəyə minir?
Məcburi ƏDV qeydiyyatı 1 sentyabr 2026-cı ildən tətbiq olunur. Dövlət Vergi Xidmətinin məlumatına əsasən, Apple, Adobe və Sony ilə yanaşı, Zoho, Zoom və OpenAI kimi beynəlxalq rəqəmsal xidmət təchizatçıları da Azərbaycanda ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınıb.
Hansı xidmətlər rəqəmsal xidmət hesab olunur?
Mexanizm əsasən internet üzərindən avtomatlaşdırılmış və minimal insan müdaxiləsi ilə təqdim edilən xidmətlərə aiddir:
- süni intellekt platformaları, proqram təminatı və bulud xidmətləri;
- video, musiqi və elektron kitab abunəlikləri;
- virtual oyunlar və oyun əlavələri;
- rəqəmsal reklamların yerləşdirilməsi və idarə olunması;
- internetdən yüklənən proqram və rəqəmsal kontent.
Hansı onlayn xidmətlər bu qaydaya daxil deyil?
İnternetdən istifadə edilməsi hər xidməti avtomatik rəqəmsal xidmət etmir. Elektron poçt və ya digər interaktiv vasitələrlə fərdi qaydada göstərilən hüquq, mühasibat, maliyyə, məsləhət, dizayn və mühəndis xidmətləri bu mexanizmə daxil edilmir. Real vaxt rejimində keçirilən onlayn təlimlər və tədbir biletlərinin onlayn sifarişi də ayrıca istisna olunur.
Vətəndaşlar üçün ƏDV necə hesablanacaq?
Azərbaycanda yaşayan fiziki şəxs qeydiyyatdan keçmiş xarici platformadan xidmət aldıqda, platforma 18 faiz ƏDV-ni özü hesablayacaq. Məsələn, xidmətin ƏDV-siz qiyməti 20 manatdırsa, 3,60 manat ƏDV ilə yekun məbləğ 23,60 manat ola bilər.
Bu, bütün xidmətlərin mütləq 18 faiz bahalaşacağı demək deyil. Təchizatçı ƏDV-ni qiymətin üzərinə əlavə edə və ya mövcud qiymətin daxilində öz gəliri hesabına ödəyə bilər.
Bank əlavə ƏDV tuta bilərmi?
Qeydiyyatdan keçmiş xarici xidmət təchizatçısı ƏDV-ni özü hesablayıb Azərbaycan büdcəsinə ödəyirsə, həmin ödəniş üzrə bank tərəfindən yenidən ƏDV tutulmamalıdır. İstifadəçi platformanın elektron qəbzini və bank çıxarışını yoxlamalıdır. Həm platforma, həm də bank eyni əməliyyat üzrə ƏDV tutarsa, əməliyyatın vergi statusu araşdırılmalıdır.
İstifadəçinin Azərbaycanda olduğu necə müəyyən edilir?
Alıcının Azərbaycanda yerləşməsi ödənişin Azərbaycan bankı vasitəsilə aparılması, IP ünvanının Azərbaycana aid olması, telefon nömrəsinin +994 kodu ilə başlaması və yaşayış və ya qeydiyyat ünvanı kimi göstəricilərlə müəyyən edilə bilər.
Azərbaycan şirkətləri üçün nə dəyişir?
Yeni qeydiyyat mexanizmi əsasən B2C əməliyyatlarına aiddir. Azərbaycan şirkəti və ya VÖEN-i olan fərdi sahibkar xidməti biznes məqsədilə alırsa, bu B2B əməliyyatıdır. Belə əməliyyatlarda ƏDV öhdəliyi yerli alıcı tərəfindən əks ödəniş mexanizmi ilə yerinə yetirilir.
Şirkətlər xarici platformalardakı hesablarında tam hüquqi adını, VÖEN-i, hüquqi ünvanını və hesab-faktura rekvizitlərini düzgün göstərməlidirlər. VÖEN təqdim edilmədikdə platforma alıcını adi istehlakçı kimi qəbul edib qiymətə B2C qaydasında ƏDV əlavə edə bilər.
Dəyişikliyin üstünlükləri nələrdir?
- ƏDV-nin hesablanması daha şəffaf görünəcək;
- ikiqat ƏDV tutulması riski azalacaq;
- xarici platformalar üzrə sənədləşmə yaxşılaşacaq;
- şirkətlərin proqram və abunəlik xərclərinin uçotu asanlaşacaq;
- yerli və xarici xidmət təchizatçıları üçün daha bərabər vergi mühiti yaranacaq.
İlk mərhələdə hansı çətinliklər yarana bilər?
İlk aylarda istifadəçinin B2B və ya B2C statusunun yanlış müəyyən edilməsi, VÖEN-in platforma tərəfindən qəbul edilməməsi, qəbzlərdə ƏDV məlumatlarının natamam göstərilməsi və bankla platforma arasında məlumat uyğunsuzluğu mümkündür. Buna görə həm vətəndaşlar, həm də şirkətlər ödənişləri və elektron qəbzləri diqqətlə yoxlamalıdırlar.
Ekspert rəyi
Bu dəyişiklik rəqəmsal xidmətlərə ayrıca yeni verginin tətbiqi deyil, mövcud ƏDV-nin daha şəffaf və sistemli formada toplanması mexanizmidir. ƏDV-nin bank tərəfindən tutulması əvəzinə birbaşa xidmət təchizatçısı tərəfindən hesablanması beynəlxalq rəqəmsal vergi təcrübəsinə daha uyğun yanaşmadır.
Əsas üstünlük şəffaflıq və ikiqat tutulma riskinin azalmasıdır. Əsas risk isə istifadəçinin platformada yanlış statusla qeydiyyata alınmasıdır. Şirkətlər xarici platformalardakı VÖEN və hesab-faktura məlumatlarını vaxtında yoxlamalıdırlar.
Tez-tez verilən suallar
Bütün xarici rəqəmsal xidmətlər 18 faiz bahalaşacaq?
Xeyr. Təchizatçı ƏDV-ni qiymətin üzərinə əlavə edə və ya mövcud qiymətin daxilində öz gəliri hesabına ödəyə bilər.
Bank da ƏDV tutacaq?
Təchizatçı Azərbaycanda qeydiyyatdan keçərək ƏDV-ni özü ödəyirsə, bank tərəfindən həmin əməliyyat üzrə ikinci dəfə ƏDV tutulmamalıdır.
Qayda şirkətlərə də tətbiq olunur?
Yeni qeydiyyat mexanizmi B2C əməliyyatlarına aiddir. Şirkətlər və VÖEN-i olan sahibkarların B2B əməliyyatlarında əks ödəniş mexanizmi tətbiq olunur.
Şirkət xarici platformada nə etməlidir?
Hüquqi ad, VÖEN, ünvan və hesab-faktura məlumatlarını biznes hesabında düzgün göstərməlidir.
Nəticə
Yeni mexanizm xarici rəqəmsal xidmətlər üzrə ƏDV-nin hesablanmasını daha şəffaf etməyi nəzərdə tutur. Vətəndaşlar yekun qiyməti, qəbzi və bank çıxarışını yoxlamalı, şirkətlər isə xarici platformalardakı biznes məlumatlarını yeniləməli və B2B əməliyyatlarını düzgün sənədləşdirməlidirlər.
Rəsmi mənbələr: Dövlət Vergi Xidmətinin rəqəmsal iqtisadiyyat üzrə izahı, 27 avqust 2026-cı il məlumatı və Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında Qanun.
Bu yazı ümumi məlumat xarakterlidir. Konkret əməliyyat üzrə vergi öhdəliyi alıcının statusuna, xidmətin mahiyyətinə və mövcud sənədlərə əsasən ayrıca qiymətləndirilməlidir.